De komende maanden publiceert Pien Hoogenboom een aantal artikelen over de Vertrouwenspersoon. Deze artikelen zijn gemaakt in samenwerking met Meike Versluijs. Meike verzorgt sinds 2025 informatiebijeenkomsten voor de basisopleiding Vertrouwenspersoon bij The Lime Tree.
Pien Hoogenboom – 30 april 2026
Integriteit in de praktijk
Waar voorheen vaak onderscheid werd gemaakt tussen een vertrouwenspersoon voor ongewenste omgangsvormen en een vertrouwenspersoon voor integriteit, zijn deze rollen de afgelopen jaren steeds meer samengekomen. In veel organisaties is de vertrouwenspersoon inmiddels inzetbaar op beide thema’s. In dit artikel verkennen we integriteitsvraagstukken: hoe deze zich kunnen ontwikkelen en welke rol verschillende partijen daarin hebben.
Schending van integriteit
Binnen het thema integriteit worden doorgaans vier typen situaties onderscheiden: integriteitsschendingen, onregelmatigheden, misstanden en EU-schendingen.
Het onderscheid tussen deze categorieën is van belang, omdat het richting geeft aan de manier waarop een signaal wordt opgepakt.
Integriteitsschendingen hebben betrekking op gedrag dat in strijd is met de geldende normen en waarden, zoals vastgelegd in een gedragscode. Denk aan agressie, pesten of misbruik van positie. Hoewel dit ernstige situaties kunnen zijn, is er niet per definitie sprake van een maatschappelijk belang. Binnen deze categorie is er een duidelijke overlap met ongewenste omgangsvormen.
Onregelmatigheden betreffen fouten of tekortkomingen in de uitvoering, structuren of procedures binnen een organisatie. Deze kunnen van invloed zijn op het functioneren van de organisatie, maar raken niet direct het maatschappelijk belang.
Bij misstanden is dat anders. Dan is het maatschappelijk belang wel in het geding. Het betreft situaties die verder reiken dan het individuele niveau, bijvoorbeeld doordat zij structureel van aard zijn, meerdere personen raken of potentieel ernstige gevolgen hebben. Hierbij kun je denken aan overtreding van wet- en regelgeving, risico’s voor veiligheid of volksgezondheid, milieuschade, fraude of corruptie.
EU-schendingen betreffen inbreuken op het Unierecht: regels en verplichtingen die voortvloeien uit Europese wet- en regelgeving. Ook hier is sprake van een breder en vaak letterlijk grensoverschrijdend belang.
Rol van de organisatie
Organisaties met meer dan vijftig werknemers zijn verplicht om een interne meldregeling (klokkenluidersregeling) te hebben. Deze regeling moet voorzien in een duidelijke en toegankelijke meldprocedure, een zorgvuldige behandeling van meldingen, tijdige terugkoppeling aan de melder en een meldkanaal dat vertrouwelijkheid waarborgt.
Het is ook aan een organisatie om expliciet te maken wat zij onder integriteit verstaat. Welke normen en waarden er gelden, wie de verantwoordelijkheid draagt en hoe medewerkers worden ondersteund wanneer zij een signaal willen afgeven.
Eerst intern melden heeft de voorkeur, maar als die veiligheid ontbreekt is er ook een externe route beschikbaar.
De Wet en het Huis voor klokkenluiders
Wanneer een situatie het individuele niveau overstijgt en het maatschappelijk belang raakt, komt de Wet bescherming klokkenluiders (Wbk) in beeld. Deze wet biedt het juridische kader voor het melden van misstanden en heeft als doel melders te beschermen tegen benadeling.
Sinds de aanscherping van de wet in 2023 is deze bescherming uitgebreid. Melders kunnen ervoor kiezen om direct extern te melden, al blijft het uitgangspunt dat intern melden de voorkeur heeft, mits dit veilig kan. Als dat niet het geval is, kan een melder zich wenden tot een bevoegde autoriteit, zoals een inspectiedienst, of tot het Huis voor Klokkenluiders.
Het Huis vervult daarin meerdere rollen. Het biedt vertrouwelijk en onafhankelijk advies, ondersteunt (potentiële) melders bij het maken van afwegingen en kan onderzoek doen naar misstanden. Daarnaast richt het zich op preventie en het stimuleren van een veilige meldcultuur binnen organisaties.
Het Huis is geen belangenbehartiger, maar een onafhankelijke partij die helpt bij het duiden van de situatie en het bepalen van een passende route.
Hoewel de wet kaders biedt, is het uiteindelijk de rechter die, wanneer daarover een geschil ontstaat, een definitief oordeel geeft. De rechter beoordeelt of er sprake is van een misstand, of de melder onder de bescherming van de wet valt en of er sprake is geweest van benadeling. Voor melders kan dit een onzekere en spannende periode zijn, omdat pas achteraf duidelijk wordt hoe de situatie juridisch wordt beoordeeld.
Van signaal naar verantwoordelijkheid
Het begint met een signaal, soms één, soms meerdere. In het meest ideale geval worden deze intern opgepakt en zorgvuldig afgehandeld. Wanneer een externe partij betrokken raakt, mag worden verwacht dat een organisatie ook dan luistert, bijvoorbeeld naar een bevoegde inspectie of naar de uitkomsten van een onderzoek door het Huis voor Klokkenluiders.
Preventief is er sprake van een gezamenlijke verantwoordelijkheid. Voor organisaties om een open en veilige cultuur te creëren. Voor medewerkers om signalen bespreekbaar te maken. En voor vertrouwenspersonen om te begeleiden, te duiden en te ondersteunen.
Mocht je geïnteresseerd zijn om een allround vertrouwenspersoon te worden: er zijn online informatiebijeenkomsten voor iedereen die allereerst meer wil weten over de basisopleiding en het vak.
Bovenstaande artikel is als eerste gepubliceerd als LinkedIN Pulse via het profiel van Pien Hoogenboom. Bij het artikel op LinkedIN (opent in nieuw tablad) heb je de mogelijkheid om te discussiëren en vragen te stellen.
Meer artikelen over (en voor) de Vertrouwenspersoon lezen? Klik hier om naar de overzichtspagina te gaan.