De komende maanden publiceert Pien Hoogenboom een aantal artikelen over de Vertrouwenspersoon. Deze artikelen zijn gemaakt in samenwerking met Meike Versluijs. Meike verzorgt sinds 2025 informatiebijeenkomsten voor de basisopleiding Vertrouwenspersoon bij The Lime Tree.
Pien Hoogenboom – 27 februari 2026
Ontwikkeling wetgeving
In 2020 diende GroenLinks een initiatiefwetsvoorstel in om de aanwezigheid van een vertrouwenspersoon wettelijk te verplichten. Dit voorstel werd in 2023 aangenomen door de Tweede Kamer, maar bevindt zich sindsdien nog in behandeling bij de Eerste Kamer. Onder het nieuwe kabinet lijkt de kans groot dat de wet wordt aangenomen. Dit zou betekenen dat werkgevers met tien of meer werknemers verplicht worden een vertrouwenspersoon aan te stellen.
Parallel hieraan treedt naar verwachting per 1 juli 2026 een andere verplichting in werking: werkgevers met tien of meer medewerkers moeten dan beschikken over een schriftelijke gedragscode tegen ongewenst gedrag. Denk hierbij aan pesten, discriminatie of seksuele intimidatie. In deze gedragscode moet concreet worden vastgelegd wat binnen de organisatie als ongewenst gedrag wordt gezien, hoe medewerkers hiervan melding kunnen maken en welke opvolging daarop plaatsvindt. De gedragscode wordt daarmee een expliciet onderdeel van het arbobeleid en kan alleen worden vastgesteld met instemming van de Ondernemingsraad (OR) of Personeelsvertegenwoordiging (PVT).
Goed werkgeverschap
Met deze ontwikkelingen wordt sociale veiligheid steeds nadrukkelijker onderdeel van wat wordt verstaan onder ‘goed werkgeverschap’. Regels en kaders geven richting, en een gedragscode kan helpen om woorden te geven aan wat soms moeilijk bespreekbaar is. Zeker wanneer zo’n code gezamenlijk tot stand komt, kan dit gaan leven binnen een organisatie.
Een gedragscode maakt zichtbaar wat grensoverschrijdend gedrag is, benadrukt het belang van integriteit en verduidelijkt wat collega’s onderling van elkaar mogen verwachten. Dat schriftelijke houvast vormt een hoopvolle basis.
Diezelfde hoop klinkt door in het vooruitzicht van een verplichte vertrouwenspersoon. Straks is er waarschijnlijk voor iedere medewerker iemand om je verhaal bij te kunnen doen, ondersteund door een organisatiebreed gedeeld kader over wat wel en niet acceptabel is. Op papier klinkt dat logisch, misschien zelfs vanzelfsprekend. Toch is het een wezenlijke verandering, want toegang tot opvang, begeleiding en duidelijkheid over omgangsvormen was tot nu toe vaak afhankelijk van leiderschap en organisatiecultuur.
Aanwezigheid is niet hetzelfde als veiligheid
Deze ontwikkelingen brengen een belangrijk aandachtspunt naar voren: wat een vertrouwenspersoon daadwerkelijk vertrouwenswaardig maakt. Want wat in deze ontwikkeling minder zichtbaar is, is dat de wet nauwelijks eisen stelt aan de inhoudelijke invulling van de rol van vertrouwenspersoon. Zo komt er geen verplichte opleiding, en dus ook geen certificering of registratie waarmee vakbekwaamheid wordt geborgd. Formeel kan een organisatie straks voldoen aan de wettelijke verplichting door iemand aan te wijzen met de beste intenties, maar mogelijk zonder de professionele toerusting die deze rol vraagt. Denk hierbij aan uitdagingen rond positionering en (on)afhankelijkheid, maar ook aan gespreksvaardigheden en kennis van relevante wet- en regelgeving.
Dat is opvallend, omdat we binnen het Arbo stelsel wel deskundigheidseisen kennen voor functies zoals bedrijfsartsen, Arbo deskundigen en preventiemedewerkers.
Juist daarom roept het vragen op dat een sleutelrol in sociale veiligheid straks kan worden vervuld zonder wettelijke normen voor vakbekwaamheid.
De kans en de uitdaging
De nieuwe wetgeving kan helpen om sociale veiligheid minder vrijblijvend te maken. Het nodigt organisaties uit om stil te staan bij wat vertrouwen en veiligheid werkelijk betekent. Is het iets formeels, een regeling op papier die pas tot leven komt wanneer het al mis is gegaan? De papieren tijger, die pas brult wanneer schade al is ontstaan en waarin mensen en organisaties in paniek verstrikt kunnen raken in goede bedoelingen, onwetendheid of angst? Met andere woorden: blijf je als mens en organisatie reactief, of kies je bewust voor een proactieve benadering? Organisaties die werkelijk werk willen maken van sociale veiligheid zullen verder moeten kijken dan alleen voldoen aan wet- en regelgeving.
De vraag zou niet moeten zijn: “Hebben we een vertrouwenspersoon?” maar eerder: “Is deze vertrouwenspersoon toegerust voor wat deze rol werkelijk vraagt?”
Die toerusting gaat over zorgvuldigheid, reflectievermogen en professionele ontwikkeling. Verplichte (bij)scholing en intervisie kunnen helpen om die scherpte en sensitiviteit te behouden, niet alleen omdat het wettelijk vereist wordt, maar omdat het recht doet aan de complexiteit en verantwoordelijkheid die deze rol met zich meebrengt.
Wordt vervolgd.
De verplichte gedragscode en vertrouwenspersoon kunnen de toegang tot ondersteuning en onderling begrip versterken. Tegelijkertijd laat de praktijk zien dat het werkelijke verschil vaak ontstaat in het gesprek, in de ruimte die wordt geboden en in de daden die volgen op woorden.
Het is te hopen dat organisaties, die in de kern het goede willen doen, geen nieuwe waarden of werkwijzen nodig hebben, maar slechts een duwtje in de rug om datgene wat al aanwezig is opnieuw aandacht te geven. Om stil te staan bij wat soms vanzelfsprekend lijkt, maar juist daardoor uit beeld kan raken.
Wetgeving kan zo’n duwtje zijn: niet om vertrouwen te vangen op papier, maar om de blik te richten op wat altijd al van betekenis was. Namelijk de bereidheid om naar elkaar te luisteren, verantwoordelijkheid te nemen en samen te werken in veiligheid en vertrouwen. Iets wat misschien niet nieuw is, maar in deze tijd wel nadrukkelijk noodzakelijk wordt.
Sommige afbeeldingen in dit artikel zijn (deels) gegenereerd met behulp van AI.
Bovenstaande artikel is als eerste gepubliceerd als LinkedIN Pulse via het profiel van Pien Hoogenboom. Bij het artikel op LinkedIN (opent in nieuw tablad) heb je de mogelijkheid om te discussiëren en vragen te stellen.
Meer artikelen over (en voor) de Vertrouwenspersoon lezen? Klik hier om naar de overzichtspagina te gaan.